Vesayet ne demek, vasi kimdir?
Vesayet; korunmaya ihtiyacı bulunan kişinin yalnız malvarlığını değil, hukuki işlemlerini ve gerektiğinde kişisel bakımına ilişkin kararları da denetim altında yürütmeyi amaçlayan bir koruma kurumudur. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesidir.
Vasi, mahkeme kararıyla görevlendirilen yasal temsilcidir. Kişinin bütün haklarını devralmaz; yalnız kararın ve kanunun verdiği sınırlar içinde hareket eder. Kısıtlanan kişinin kişilik hakları, görüşü ve mümkün olan ölçüde kendi kararlarına katılımı korunur.
Kimlere vasi atanabilir?
Velayet altında bulunmayan küçükler vesayet altına alınır. Erginlerde ise akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık, alkol ya da uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşam tarzı, malvarlığını kötü yönetme, bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı ceza ve kişinin kendi istemi gibi Türk Medeni Kanunu'nda ayrı ayrı düzenlenen sebepler gündeme gelebilir.
Yaşlılık, hastalık veya engellilik tek başına otomatik kısıtlama sebebi değildir. Kişinin işlerini görme gücü, korunma ihtiyacı ve daha hafif bir önlemin yeterli olup olmadığı somut delil ve uzman raporuyla değerlendirilir.
- Velayet altında olmayan küçük
- Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle korunma ihtiyacı
- Malvarlığını ciddi biçimde tehlikeye düşüren kanuni hâller
- Kanunda belirtilen hapis cezası durumu
- Koşulları varsa kişinin kendi kısıtlama talebi
Vasi atanması için nereye başvurulur?
Başvuru kural olarak korunacak kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır. Yakınlar, ilgili kurumlar veya durumu öğrenen makamlar bildirimde bulunabilir; bazı hâllerde mahkeme kendiliğinden harekete geçer.
Dilekçede yalnız 'vasi gerekli' denmemeli; kişinin hangi işlemleri yapamadığı, hangi riskin doğduğu, sağlık ve malvarlığı durumu, yakınları ve önerilen vasi adayının ilişki/uygunluk bilgisi açıklanmalıdır. Acil malvarlığı veya sağlık riski varsa geçici önlem ihtiyacı ayrıca belirtilir.
- Yerleşim yeri ve nüfus kayıtları
- Sağlık raporu ve tedavi belgeleri
- Gelir, taşınmaz, banka ve borç bilgileri
- Yakınların iletişim bilgileri
- Vasi adayının kimliği, yakınlığı ve çıkar çatışması bulunmadığına ilişkin açıklama
Mahkeme vasi seçerken neye bakar?
Mahkeme öncelikle görevi yapabilecek, güvenilir ve korunacak kişinin menfaatleriyle çatışmayan bir aday arar. Eş veya yakın hısım tercih edilebilir; ancak bu kişiler otomatik olarak atanmaz. Yaş, sağlık, yerleşim yeri, ilişki geçmişi, malvarlığı çatışması ve kişinin haklı görüşü dikkate alınır.
Vesayet makamı gerekli görürse birden fazla aday hakkında araştırma yapabilir. Kısıtlı ile hukuki/ekonomik uyuşmazlığı bulunan, görevi yerine getiremeyecek veya kanunda engeli bulunan kişi yerine bağımsız başka bir vasi atanabilir.
Vasinin görevleri ve sınırları nelerdir?
Vasi; temsil, bakım ve malvarlığının yönetimi görevlerini özenle yürütür, envanter ve hesap verir. Kısıtlının parasını kendi parası gibi kullanamaz; harcamaları belgelemek ve menfaat çatışmasından kaçınmak zorundadır.
Taşınmaz alım-satımı, borçlanma, miras işlemleri, dava ve sulh gibi önemli işlemlerde TMK'nın öngördüğü vesayet makamı veya denetim makamı izni gerekebilir. Tapu, banka ya da noter işlemi öncesinde vasi kararının kapsamı ve ayrıca izin gerekip gerekmediği kontrol edilmelidir.
- Malvarlığı envanteri ve düzenli hesap
- Gelir ve giderlerin kısıtlı yararına kullanılması
- Sağlık, bakım ve barınma ihtiyaçlarının gözetilmesi
- İzin gerektiren işlemlerde önceden mahkeme kararı
- Görev sona erdiğinde malvarlığı ve hesabın teslimi
Vasi değişikliği, görevden alma ve vesayetin kaldırılması
Vasinin görevini ihmal etmesi, yetkisini kötüye kullanması, hesap vermemesi veya çıkar çatışması yaratması hâlinde vesayet makamına şikâyet ve görevden alma talebi gündeme gelebilir. Talep somut işlem, tarih ve belgeyle açıklanmalıdır.
Kısıtlama sebebi ortadan kalktığında vesayetin kaldırılması istenebilir. Sağlık durumuna dayanan kısıtlamalarda güncel uzman raporu önemlidir. Vasi değişikliği ile kısıtlama kararının kaldırılması farklı taleplerdir ve sonuçları nüfus/banka/tapu kayıtlarına ayrıca bildirilir.
Bu konu hakkında sık sorulan sorular
Vasi ile vekil aynı şey midir?
Hayır. Vekil kişinin verdiği yetkiyle, vasi ise mahkeme kararı ve kanuni denetim altında hareket eder.
Kardeş otomatik olarak vasi atanır mı?
Hayır. Yakınlık tercih sebebi olabilir; mahkeme adayın uygunluğunu, çıkar çatışmasını ve korunacak kişinin menfaatini ayrıca değerlendirir.
Vasi taşınmaz satabilir mi?
Vasi kararı tek başına her satış için yeterli olmayabilir. TMK'daki izin ve satış usulü koşulları için vesayet makamından önceden karar gerekebilir.
Vasi kararı e-Devlet'te görünür mü?
Dosya ve bazı kayıtlar UYAP/e-Devlet hizmetlerinde görülebilir; ancak kurum işlemi için kesinleşme, yetki ve karar örneği ayrıca istenebilir.
Başlıca resmî kaynaklar
Mevzuat ve idari uygulama değişebileceği için işlem tarihinde yürürlükteki metin ve ilgili kurumun güncel açıklaması esas alınmalıdır.